16 listopada, 2026
Niszczenie dokumentów niejawnych – pięć kroków: decyzja, wykaz, niszczarka, protokół i wpis w ewidencji

Niszczenie dokumentów niejawnych: protokół i niszczarki

Dokument niejawny nie znika z ewidencji w chwili, gdy trafia do niszczarki. Musi zniknąć tak, żeby nikt nie odtworzył jego treści, a zniszczenie musi być udokumentowane w protokole i odnotowane w dziennikach. Wyjaśniamy, co mówią przepisy, czego w nich nie ma i jak zorganizować niszczenie, żeby przy kontroli nie było pytań.

Co mówi przepis (§ 10 rozporządzenia o kancelariach)

Rozporządzenie Rady Ministrów o organizacji i funkcjonowaniu kancelarii tajnych zawiera trzy krótkie zasady:

  1. Kiedy wolno niszczyć. Zniszczyć można dokument, który nie jest przewidziany do dalszego wykorzystywania, o ile nie stanowi materiału archiwalnego. Trzeba przy tym przestrzegać przepisów o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach (§ 10 ust. 1).
  2. Jak niszczyć. Dokument niszczy się tak, aby niemożliwe było całkowite lub częściowe odtworzenie jego treści (§ 10 ust. 2).
  3. Co potem. Po protokolarnym zniszczeniu uzupełnia się rejestry, dzienniki i inne informacje o rejestracji dokumentu (§ 10 ust. 3).

Z tych zdań wynikają trzy obowiązki: decyzja, czy dokument może być zniszczony, skuteczna metoda i ślad w dokumentacji.

Krok 1. Czy ten dokument w ogóle można zniszczyć

Klauzula tajności nie decyduje o tym, czy dokument trafia do archiwum. Decydują o tym przepisy archiwalne i jednolity rzeczowy wykaz akt jednostki. Dokumentów stanowiących materiały archiwalne się nie niszczy. Dokumentację niearchiwalną po upływie okresu przechowywania brakuje się według przepisów archiwalnych, a w jednostkach objętych nadzorem archiwum państwowego co do zasady za jego zgodą.

W praktyce przed niszczeniem sprawdź:

  • kategorię archiwalną sprawy i okres przechowywania,
  • czy sprawa jest zakończona i nikt nie potrzebuje dokumentu,
  • czy dokument nie jest jedynym egzemplarzem, który powinien zostać w aktach.

Osobno traktuje się materiały robocze: brudnopisy, wydruki próbne czy notatki. Nie są dokumentami „do archiwum”, ale zawierają tę samą treść, więc niszczy się je z taką samą starannością.

Krok 2. Protokół zniszczenia

Rozporządzenie wymaga protokołu, ale nie określa jego wzoru ani treści. Wzór ustala się w jednostce, najlepiej w instrukcji kancelarii albo w instrukcji przetwarzania materiałów „zastrzeżone” i trybie dla „poufne” (art. 43 ust. 3 i 5 ustawy). Z praktyki wynika, że dobry protokół zawiera:

  • datę i miejsce zniszczenia,
  • skład osób niszczących (zwykle co najmniej dwie osoby z uprawnieniami do danej klauzuli),
  • podstawę zniszczenia, np. decyzję o brakowaniu, zgodę archiwum albo zakończenie sprawy,
  • wykaz dokumentów: numer ewidencyjny (sygnaturę), klauzulę, numer egzemplarza, liczbę stron i załączników,
  • sposób zniszczenia, np. niszczarka z oznaczeniem modelu albo zlecenie firmie,
  • podpisy wszystkich osób.

Czy protokół ma klauzulę? Decyduje treść. Jeśli wykaz zawiera np. tytuły, które same są informacją niejawną, protokół też trzeba oznaczyć klauzulą i zarejestrować. Sam wykaz sygnatur zwykle jest jawny, ale ocenę zostaw osobie, która podpisuje protokół (art. 6 ust. 1 ustawy).

Krok 3. Adnotacje w ewidencji

Po zniszczeniu przy każdej pozycji w dzienniku ewidencyjnym (lub innym urządzeniu ewidencyjnym) wpisuje się adnotację z numerem i datą protokołu zniszczenia (§ 10 ust. 3). W materiałach szkoleniowych ABW do tego służy rubryka adnotacji o wybrakowaniu lub przekazaniu do archiwum. Bez tej adnotacji dokument w ewidencji „istnieje”, a przy kontroli zostanie uznany za zaginiony.

Niszczarki: jaki poziom do jakiej klauzuli

Zlecenie niszczenia firmie zewnętrznej jest kłopotliwe: materiał nie może trafić do osoby nieuprawnionej (art. 8 ustawy). Dla materiałów niejawnych bezpieczniej niszczyć na miejscu.

Nośniki elektroniczne

Dla płyt, dysków i pendrive’ów sposób i metody trwałego usuwania danych oraz niszczenia nośników określa się z uwzględnieniem zaleceń ABW lub SKW (§ 17 ust. 3 rozporządzenia o podstawowych wymaganiach bezpieczeństwa teleinformatycznego). Procedurę opisuje się w dokumentacji bezpieczeństwa systemu (SWB i PBE). Formatowanie czy „kasowanie” plików nie jest zniszczeniem.

Kancelaria niejawna („poufne” i „zastrzeżone”)

W komórce, która rejestruje materiały „poufne”, obowiązuje ta sama zasada co w kancelarii tajnej: w każdej chwili trzeba wiedzieć, gdzie jest materiał i kto się z nim zapoznał (art. 43 ust. 1–2). Dla „zastrzeżone” zasady określa instrukcja zatwierdzona przez kierownika jednostki (art. 43 ust. 5), a ABW zaleca stosować te same standardy. Zniszczony dokument musi więc mieć protokół i adnotację w ewidencji. Tryb niszczenia „poufne” i „zastrzeżone” opisz w zatwierdzonej przez kierownika instrukcji (art. 43 ust. 3 i 5). ABW zaleca, żeby organizacja takiej komórki była analogiczna do kancelarii tajnej.

Checklista niszczenia

  • Sprawdzona kategoria archiwalna i podstawa zniszczenia.
  • Wykaz dokumentów zgodny z ewidencją (sygnatura, egzemplarz, strony, załączniki).
  • Niszczą osoby z uprawnieniami do danej klauzuli.
  • Niszczarka zapewniająca, że treści nie można odtworzyć; poziom uzasadniony w dokumentacji.
  • Protokół podpisany przez wszystkich.
  • Adnotacje w dziennikach z numerem i datą protokołu.
  • Nośniki zniszczone według zaleceń ABW/SKW i procedur PBE.

Podstawa prawna

Ustawa z 5 sierpnia 2010 r. o ochronie informacji niejawnych (t.j. Dz.U. 2025 poz. 1209): art. 6 ust. 1, art. 8, art. 43 ust. 1–3 i 5. Rozporządzenie RM z 7 grudnia 2011 r. w sprawie organizacji i funkcjonowania kancelarii tajnych oraz sposobu i trybu przetwarzania informacji niejawnych (t.j. Dz.U. 2017 poz. 1558): § 10. Rozporządzenie PRM z 20 lipca 2011 r. w sprawie podstawowych wymagań bezpieczeństwa teleinformatycznego (Dz.U. 2011 nr 159 poz. 948): § 17 ust. 3. Rozporządzenie RM z 29 maja 2012 r. w sprawie środków bezpieczeństwa fizycznego (Dz.U. 2012 poz. 683).