Odejście kierownika kancelarii to moment, w którym najłatwiej zgubić ciągłość ewidencji. Opisujemy, jak przekazać kancelarię według rozporządzenia Rady Ministrów z 7 grudnia 2011 r. w sprawie organizacji i funkcjonowania kancelarii tajnych… (t.j. Dz.U. 2017 poz. 1558). Te same zasady stosuje się też w kancelarii niejawnej, czyli w komórce, która obsługuje materiały „poufne” i „zastrzeżone”.
Zastrzeżenie: przepisów rozporządzenia o organizacji kancelarii nie stosuje się w jednostkach organów wymienionych w art. 47 ust. 3 ustawy (m.in. niektórych ministrów, np. MON i ministra spraw wewnętrznych, a także NBP, NIK, ABW i Policji), które mają własne zarządzenia (§ 1 ust. 2). Tam najpierw sprawdź zarządzenie wydane przez właściwego ministra lub szefa danej służby.
Co mówi przepis (§ 5)
- Przy zmianie na stanowisku kierownika kancelarii lub osoby kierującej oddziałem kancelarii sporządza się protokół zdawczo-odbiorczy (§ 5 ust. 1).
- Protokół sporządza się w obecności trzech stron: osoby zdającej, osoby przejmującej oraz pełnomocnika ochrony lub upoważnionej przez niego osoby (§ 5 ust. 2).
- Protokół sporządza się w dwóch egzemplarzach: egz. nr 1 zostaje w kancelarii, egz. nr 2 przechowuje pełnomocnik ochrony (§ 5 ust. 2).
Rozporządzenie nie określa treści protokołu. Zakres opisany niżej to praktyka wynikająca z obowiązków kancelarii, a nie zamknięty katalog z przepisu.
A kancelaria niejawna („poufne” i „zastrzeżone”)?
Jeżeli jednostka przetwarza wyłącznie materiały „poufne” lub „zastrzeżone”, nie tworzy kancelarii tajnej. Kancelaria tajna jest wymagana tylko dla „tajne” i „ściśle tajne” (art. 42 ust. 1). Materiały „poufne” rejestruje wtedy inna komórka organizacyjna (art. 43 ust. 2). Sposób i tryb przetwarzania materiałów „poufnych” oraz instrukcję dla materiałów „zastrzeżonych” opracowuje pełnomocnik ochrony, a zatwierdza kierownik jednostki (art. 43 ust. 3 i 5).
§ 5 rozporządzenia formalnie dotyczy kancelarii tajnej. ABW w materiałach szkoleniowych wskazuje jednak wprost, że organizacja pracy takiej komórki powinna być analogiczna do pracy kancelarii tajnej. Komórka odpowiada za rejestrowanie, przechowywanie, obieg i wydawanie materiałów, musi w każdej chwili wiedzieć, gdzie jest materiał i kto się z nim zapoznał, a przy zmianie na stanowisku kierownika komórki należy sporządzić protokół zdawczo-odbiorczy.
W praktyce: przy zmianie kierownika kancelarii niejawnej postępuj tak samo, czyli trzy osoby, dwa egzemplarze i ta sama checklista. Zapisz ten obowiązek w instrukcji przetwarzania materiałów „poufnych” i „zastrzeżonych”. Wtedy jest on wiążący w jednostce i nie budzi wątpliwości przy kontroli.
Kto może przejąć kancelarię
- Kancelarię tajną tworzy kierownik jednostki i zatrudnia jej kierownika (art. 42 ust. 1). Kancelaria jest obsługiwana przez pracowników pionu ochrony (art. 42 ust. 4), więc nowy kierownik kancelarii tajnej musi spełniać warunki z art. 16: obywatelstwo polskie, odpowiednie poświadczenie bezpieczeństwa, zaświadczenie o przeszkoleniu.
- Dostęp do „tajne” i „ściśle tajne” wymaga poszerzonego postępowania sprawdzającego prowadzonego przez ABW lub SKW (art. 22 ust. 1 pkt 2 lit. a). Następcę warto wskazać z dużym wyprzedzeniem.
- Jeżeli nowa osoba przychodzi z zewnątrz z ważnym poświadczeniem, kierownik jednostki w ciągu 7 dni informuje organ, który je wydał, oraz ABW lub SKW (art. 34 ust. 2).
- Kierownik kancelarii nie może być jednocześnie pełnomocnikiem ochrony. ABW wyjaśnia, że kancelaria podlega pełnomocnikowi (art. 42 ust. 4), a ta podległość służbowa „uniemożliwia jednoczesne bycie pełnomocnikiem ochrony i kierownikiem kancelarii tajnej”.
Zastępstwa (§ 5 ust. 3)
Podczas czasowej nieobecności kierownika kancelarii (lub osoby kierującej oddziałem) jego obowiązki przejmuje pełnomocnik ochrony albo pracownik kancelarii pisemnie upoważniony przez pełnomocnika.
W praktyce przygotuj imienne upoważnienie z wyprzedzeniem, z określeniem zakresu. Przy dłuższej nieobecności warto sporządzić krótki protokół także na czas zastępstwa. Przepis tego nie wymaga, ale ułatwia rozliczenie.
Checklista przekazania kancelarii
Ewidencja
- Wykaz wszystkich urządzeń ewidencyjnych: rejestr dzienników ewidencji i teczek, dzienniki ewidencyjne, książka doręczeń przesyłek miejscowych, wykazy przesyłek nadanych, rejestr wydanych przedmiotów (§ 2 ust. 2) oraz dodatkowe dzienniki (§ 2 ust. 3).
- Dla każdego dziennika: ostatnia pozycja, liczba stron, stan (prowadzony/zamknięty).
- Rejestr elektroniczny (§ 3): stan zapisów i przekazanie uprawnień w systemie.
Materiały
- Każdy zarejestrowany materiał jest w kancelarii albo ma pokwitowanie pobrania. Kancelaria musi w każdej chwili wiedzieć, gdzie jest materiał i kto się z nim zapoznał (§ 2 ust. 1 pkt 2, art. 43 ust. 1).
- Lista materiałów wydanych i niezwróconych z terminami zwrotu (§ 4 ust. 1 pkt 4).
- Karty zapoznania się przy dokumentach „ściśle tajne” i „tajne” (§ 7 ust. 2–3).
- Zapieczętowane pakiety „do rąk własnych” przechowywane na prośbę adresata (§ 8 ust. 5).
- Nośniki i przedmioty według rejestru wydanych przedmiotów.
- Protokoły zniszczenia i odpowiadające im adnotacje w ewidencji (§ 10 ust. 3).
- Protokoły z otwarcia przesyłek i adnotacje w rubryce „Informacje uzupełniające/Uwagi” (§ 7 ust. 6–7).
Organizacja i zabezpieczenia
- Klucze do szaf i pomieszczeń, pieczęcie, kody: przekazane i wpisane do protokołu (praktyka).
- Aktualne pisemne upoważnienia (zastępstwo, odbiór przesyłek „do rąk własnych” – § 8 ust. 2).
Rozbieżności
- Każdy brak lub niezgodność opisane w protokole z terminem wyjaśnienia.
- Naruszenia zgłoszone niezwłocznie pełnomocnikowi (§ 6 ust. 2). Pełnomocnik zawiadamia kierownika jednostki, a przy klauzuli „poufne” lub wyższej także ABW lub SKW (art. 17).
Układ protokołu (praktyka)
Skład i data, podstawa (§ 5), wykaz urządzeń ewidencyjnych z ostatnimi pozycjami, stan materiałów (w kancelarii, wydane, brakujące), klucze i nośniki, nieprawidłowości z terminem usunięcia, podpisy trzech osób.
Jeżeli protokół zawiera informacje niejawne (np. tytuły dokumentów), trzeba nadać mu klauzulę. Decyduje treść (art. 5 i art. 6 ust. 1 ustawy).
Podstawa prawna
Ustawa z 5 sierpnia 2010 r. o ochronie informacji niejawnych (t.j. Dz.U. 2025 poz. 1209): art. 5, 6 ust. 1, 16, 17, 22 ust. 1, 34 ust. 2, 42, 43 ust. 1 i 3–5, 47 ust. 3. Rozporządzenie RM z 7 grudnia 2011 r. (t.j. Dz.U. 2017 poz. 1558): § 1 ust. 2, § 2–8, § 10.
Podobne:
-
Zwykłe i poszerzone postępowanie sprawdzające: najważniejsze różnice
-
Poświadczenie bezpieczeństwa – ile jest ważne i kiedy złożyć wniosek o nowe
-
Szkolenie z ochrony informacji niejawnych – kto szkoli, kogo i co ile lat
-
Jakie są zadania osób funkcyjnych
-
Administrator, Inspektor, Pełnomocnik, Kierownik – ważne funkcje w systemie niejawnym